HASAN ÂLİ YÜCEL
HALK EDEBİYATINDA LİRİZM ([1])
Divan edebiyatında rengi kaybolmuş görünen Türk duygusunun ziynetsiz fakat baştan başa şiir olan numunelerini halk şairlerinin coşkun dilinden işitiyoruz. Birkaç misal bu iddiada hiç mübalağa olmadığını, milli edebiyatımızın doğuşunda pınar suları kadar saf, fakat çağlayanlar kadar fışkıran şiirlerinin niçin müessir olduğunu pek açık gösterecektir:
KOŞMA:
“Sabahtan uğradım ben bir fidana
Dedim: mahmur musun? Dedi ki: yok, yok…
Ak elleri boğum boğum kınalı,
Dedim: bayram mıdır? Söyledi: yok, yok;
Dedim: kalem nedir? Dedi: kaşımdır,
Dedim: on beş nedir? Dedi: yaşımdır,
Dedim: inci nedir? Dedi: dişimdir,
Dedim: daha var mı? Söyledi: yok, yok…
Dedim: Erzurum nedir? Dedi: elimdir,
Dedim: gider misin? Dedi: yolumdur,
Dedim: Emrah nedir? Dedi: kulumdur,
Dedim: satar mısın? Dedi: yok, yok…”
Bu koşmadaki tekrarların içinde gizli olan içli mana, canlı ve uçarı ruh, bozulmamış Türk benliğini dile getirmek itibariyle ne kuvvetlidir. Esasen lirizm, bu coşkunluktan başka nedir?
Halk şiirlerinin ihtiva ettiği lirizmde dünyaya ehemmiyet vermeyen, fakat onu mutaassıp sofular – cîfe- addettiği için değil, belki kendisine fazla itimadı olduğu, başkalarına fedakârlık etmekten zevk aldığı, en beşerî hislerle taşıp coştuğu için kâinatı hiçe sayan bir eda vardır.
Bu intibaın tesiriyledir ki halk şiirlerini okuduğumuz zaman onları söyleyenleri şöyle tasavvur ederiz:
Şahin bakışlı, kor gibi yanan iki göz; yanık, acılar ve kaygularla tunçlaşmış bir yüz; ruhlarındaki irade kudretini çizen dudaklar, rintliklerini gösteren laubali bir giyiniş… Nihayet her ezen kudrete, din baskısına, an’ane tahakkümüne, siyaset istibdadına yan bakan bir kalenderlik.
[1] Tevfik Aktaş arşivinden
