Rıfat Ilgaz: Gülmenin Suç Sayıldığı Zamanlar
Rıfat Ilgaz, Türkiye’de mizahın bedelini en ağır ödeyen yazarlardan biridir. Onun yazdıkları güldürür; ama o gülüşün altında yoksulluk, adaletsizlik ve ikiyüzlülük vardır. İşte tam da bu yüzden, Rıfat Ilgaz’ın kitapları yasaklandı, toplatıldı; kendisi defalarca yargılandı.
Çünkü iktidarlar, kahkahadan çok kahkahanın nedenini sever ya da sevmez.
Yasaklanan ve Toplatılan Başlıca Eserleri
Sınıf
Öğretmenlik deneyimlerinden beslenen bu şiir kitabı, “komünizm propagandası” yaptığı gerekçesiyle toplatıldı. Rıfat Ilgaz öğretmeni değil, eğitim sistemini anlatıyordu; bu bile yeterince tehlikeliydi.
Hababam Sınıfı
Bugün bir “komedi klasiği” olarak görülen bu eser, yayımlandığı dönemde hiç de masum bulunmadı. Eğitim sistemini, otoriteyi ve disiplin anlayışını alaya aldığı için sakıncalı görüldü; sansüre uğradı. Çünkü kitap, korkulan bir şey yapıyordu:
Otoriteyle dalga geçiyordu.
Karartma Geceleri
İkinci Dünya Savaşı yıllarındaki baskı ortamını anlatan bu roman, devletin vatandaş üzerindeki denetimini eleştirdiği için hedef alındı. Korkunun gündelik hayata nasıl sindiğini göstermesi rahatsız ediciydi.
Neden Yasaklandı?
Rıfat Ilgaz:
Mizahı hafiflik değil, itiraz olarak kullandı
Eğitimi kutsal bir alan olmaktan çıkarıp sorguladı
Yoksulluğu gizlemedi
“Saygı” adı altındaki korkuyu ifşa etti
Bu yüzden yazdıkları “zararsız eğlence” sayılmadı.
Sonuç
Rıfat Ilgaz’ın kitapları yasaklandı çünkü o şunu gösterdi:
Gülmek, bazen en ciddi muhalefettir.
Bugün Hababam Sınıfı hâlâ izleniyor, okunuyor.
Ama unutmamak gerekir:
Bir zamanlar o kahkaha, mahkeme salonlarına taşınmıştı.
Ve bazı yazarlar vardır; insanı güldürerek gerçeği yüzüne çarpar.
Nurhayat Teke
