MEHMET KURTOĞLU
DOSTOYEVSKİ, BALZAC, TOLSTOY
Bana dünyanın üç büyük romancısını sayabilir misin diye sorsalar; ilk sıraya Dostoyevski’yi, ikinci sıraya Balzac’ı üçüncü sıraya Tolstoy’u koyarım. Dostoyevski’yi insanı, Balzac’ı kadınları, Tolstoy’u ise tanrıyı tanımak için okurum. Dostoyevski sıkıntılı, Balzac zevkli, Tolstoy düşündürücüdür. Dostoyevski’yi okuyup iflah olan, Balzac’ı okuyup kadını (her haliyle) sevmeyen, Tolstoy’u okuyup da Tanrı’ya teslim olmayan insan düşünemiyorum.
Dostoyevski, insanı huzursuz, Balzac mutlu, Tolstoy ermiş yapar. Dostoyevski Rus insanını, Balzac Fransız kadınlarını, Tolstoy ise evrensel insanı anlatır. Dostoyevski sever, Balzac aşık, Tolstoy ise mutlu eder. Dostoyevski ezik, Balzac kararsız, Tolstoy baskındır. Kadın söz konusu olduğunda Dostoyevski yalvarır, Balzac kışkırtır, Tolstoy tecavüz eder. Dostoyevski fahişeleri, Balzac aristokratları, Tolstoy köylüleri kutsar. Dostoyevski edebiyatın Çar’ı, Balzac Napolyon’u, Tolstoy ise İsa’sıdır. Dostoyevski Çarlığı savunmuş, Balzac kalemiyle Napolyon olmak istemiş, Tolstoy Mesihliğe soyunmuştur.
Dostoyevski sübyancı, Balzac avratçı, Tolstoy oğlancıdır. Dostoyevski şehirli, Balzac köylü, Tolstoy ağadır. Dostoyevski sefalet, Balzac ihtişam, Tolstoy savaştır. Dostoyevski Petersburg, Balzac Paris, Tolstoy Moskova’dır. Dostoyevski sefil, Balzac rezil, Tolstoy katildir. Dostoyevski trajedi, Balzac komedi, Tolstoy dramdır. Dostoyevski devlete, Balzac insana, Tolstoy tanrıya inanır. Dostoyevski milliyetçi, Balzac hümanist, Tolstoy dincidir.
Dostoyevski Ortodoks, Balzac Katolik, Tolstoy mezhepsiz/protestandır. Dostoyevski kilise, Balzac katedral, Tolstoy dağdaki vaizdir. Dostoyevski avurtları çökmüş yoksul bir köylüye, Balzac çirkin yüzü, öne çıkan göbeği ve elinde çöğeni ile bir karikatüre, Tolstoy uzun sakalı, haşin bakışlarıyla Ortaçağ ressamlarının elinden çıkmış Musa heykeline benzer. Ve ben sevabı günahıyla bu üç büyük romancıyı severim. Çünkü her üçü insana ayna tutar, insanı anlatır. İnsanın gücü ve zaafı onların eserlerinde ete kemiğe bürünür.
