KADİR PURDE
YAPAY ZEKÂNIN ÇEVİRİ İMKÂNLARI ÜZERİNE
İlk tercümelerimi “tamamen manuel” zamanlarda yaptığımı söylemiştim. O günlerden bugünlere, hem de çok kısa sürede, epey bir şey değişti. Bu vesileyle “yapay zekâ ve tercüme” meselesine dair görüşlerimi paylaşmak istiyorum.
Yapay zekâyla bir kitabı “tamamen” tercüme etmek mümkün müdür? Bence hayır.
Yapay zekâdan bolca istifade ederek kaliteli bir tercüme yapmak mümkün müdür?
Elbette.
Bilhassa kitap tercümesiyle ilgili yanlış anlaşılan bir husus var. Kitap, elbette ki kaliteli olanları, ilk kelimeyle başlayıp son kelimeyle nihayete eren bir bütündür. Bu bütünü kitabın tezi, üslubu, mantık örgüsü, terminolojisi, bilgi birikimi, tutarlılığı gibi hususlar oluşturur. Kitaplar bu bütünlük içerisinde yazılırlar. Hâliyle onları tercüme ederken de bu bütünlüklü yapıyı göz önünde bulundurmak gerekir.
Diyelim ki bir kitabı DeepL’e yükledik ve tam bir tercümesini aldık. Yahut Gemini, ChatGBT gibi yapay zekâ araçlarına bölüm bölüm tercüme ettirerek dosyamızı oluşturduk. Elimizde olan şey gramer açısından büyük ölçüde doğru ama üslup, terminoloji, tutarlılık ve mantık örgüsünün devamı açısından çok kusurlu bir sonuç olacaktır. Mütercim, yapay zekânın aksine, tercüme ederken sadece gramere değil bütün bu özelliklere odaklanabilen kişidir.
Peki, yapay zekâdan nasıl istifade edebiliriz? Evvela, doğru promptlar girildiği takdirde yapay zekâ araçları gramer açısından neredeyse hatasız tercümeler yapabiliyorlar. Özne-yüklem ilişkisi, yan cümleciklerin çekimi, tekil-çoğul ilişkisi, doğru zamanın (tense’nin) seçimi gibi hususlarda büyük bir ölçüde iyi iş çıkarıyorlar. Lakin epey bir hata da yapıyorlar, o eksiklerin ve hataların tespiti yine tercümanın işi olacaktır.
İkinci olarak tercüme teklifleri açısından çok faydalı. Doğru ve muhtelif promptları işleyerek farklı üsluplarda tercüme denemeleri alabiliyoruz ki bu işin içinden çıkamadığımız ve tercümesinin içimize sinmediği noktalarda büyük bir yardımcıdır. Yardımcıdan öte, tercümelerimize kalite katacak bir özellik aslında.
Üçüncü olarak (belki de en önemlisi olarak) istediğimiz saatte, arzu ettiğimiz kadar, dilediğimiz zorlukta tartışmalar yapabileceğimiz bir hocanın, bir “müzakere arkadaşının” her daim elimizin altında olmasıdır.
Bu imkândan istifade etmeli ama sınırlılıklarını da iyi bilmeliyiz.
Not: Bütün bu söylediklerim standart akademik metinler için geçerlidir. Felsefe, edebiyat, hukuk gibi dilin daha özellikli alanları bahsi diğerdir.
[Çevirmenin LinkedIn sayfasından alıntılanmıştır.]
