Kitap Köşesi | Nizamü’l-mülk | Nalan Ataklı
Yazar: Nizamü’l-mülk
Kitap: Siyasetname
Türü: Didaktik Nesir/ Nasihatname
Sayfa: 365
Çevirmen: Mehmet Taha Ayar
Sevgili Okur;
Amin Maalouf’un Semerkant eserine takiben okumaya karar verdiğim bir yapıttır Siyasetname. Selçuklu döneminden günümüze ulaşmış olduğu için önemli bir tarihî kaynak olarak şanslı olduğumuzu düşünüyorum. Geçmişe bakıldığında yağmalanan binlerce eserin üzüntüsünü duyan bir okur olarak tarihi bizlerden eski olan yazılı kaynaklara rastlayınca mutlu olduğumu ifade etmeliyim.
Siyasetname, Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun iki büyük hükümdarı Alparslan ve Oğlu Melikşah’a 30 yıl süresince siyasi idarede öncülük yapmış bir vezirin kaleme aldığı başyapıttır.
Alparslan’ın vefatından sonra tahta geçen Melikşah’ın baş danışmanıdır. Amin Maalouf kitabında, Nizamü’l-mülk’ün ölümüne dair taht kavgası sebebi ile Melikşah’ın eşi Tergen hatunun da entrikaları ile Hasan Sabbah’ın komutasında olan Haşşaşiler tarafından hançerlendiği yazılmaktadır.
Fakat vefat etmeden önce Melikşah ondan devletin siyasi idaresine dair yazılı bir kitap bırakmasına ister. Bu arada tarihe yazılı kaynak bırakılması imparatorluklar içerisinde çok önemli bir yer teşkil ettiğinden vakanüvisler (kâtipler) tarafından özel kayıtlar alınmaktadır. Ve dönemin en önemli kayıtlarından biri de Siyasetname’dir.
Eser, Farsça aslından günümüz Türkçesine akıcı bir dille çevrilmiştir. Büyük Selçuklu Devleti’ne yönelik bir yönetim kılavuzu olmaktan öte, geçmişteki hükümdarlık ve devlet tecrübelerini de kapsamlı bir şekilde anlatmaktadır.
Nizamü’l-mülk’ün kitabın başından sonuna ifade etmek istediği en temel amaç, geçmişteki adil ve başarılı hükümdarların uygulamalarını örnek göstererek, kötü sonla karşılaşan zalim hükümdarların hatalarından ise kaçınılması gerektiğidir. Satır başlıklarına takiben hikâyeler ve kıssadan hisseler içermektedir. Kitabı okumak fasıllara ayrıldığı için sürükleyici ilerliyor.
Bu eserde en çok ilgimi çeken bazı hükümdarların adaleti koruyabilme sistemi oldu. Tebaadan Kadıya kadar birebir denetlemesi, hakkını haklı olana teslim etmesi hususunda gösterilen hassasiyet muazzam bir sorumluluk ve duyarlılık teşkil ediyor. Yeri geliyor Gaznelileri yeri geliyor Sasaniler’deki yönetim şekillerini aktarırken bu çerçevede olması gereken siyaseti gelecek iktidarlara bir ders niteliğinde kayda alıyor…
Tarih severlere tavsiye edilir.
Kitaplarla kalınız.
Sevgilerimle
